Надежда РАДНАЕВА

Буряад ороной Россин бүридэлдэ hайн дураараа ороhоор 350 жэлэй ойдо

Нютаг орон тухайгаа түүрээлгэ

Асари томо агууехэ орон байгааш,

Арбан табан аха дүүнэрээ дэнзэлэнхэй.

Яhан бүриин арадууд хамтадаа

Яаhан эбтэйхэн бэе бэеэ дүнгэнхэй.

Багжагар hүрөөтэй, бултаниие hүнөөhэн

Бүтэн бүхэриг, бата найдамтай байгааш.

Баатар зоригто хүнүүдээрээ hүрдөөhэн

Бүмбэрсэг дэлхэйн бүхы түшэг гүүлээш.

Али олон, сэгнэшэгүй баян түүхэ

Арадайш алтан абдар соо бии юм даа.

Дайн, гал дүлэн соо дүрэнгүй гараха

Дабашагүй баян намтар-данса юм даа.

Москва – ниислэл хото үдэр hүнигүй

Мантан томо зүрхэн шэнги сохилоо.

Магад үргэ ехэтэйдээ тогтонгүй

Мэргэн бодол барин шанга доhолоо.

Уласые холбоhон Улаан талмайдаш

Олон үнгын баглаа сэсэг андалдаа.

Уулзалгын томохон одото магналдаш

Уладууд олон янзын хэлээр ярилдаа.

Шэг шарайнгаа илгаае ойлгоошьегүй

Сэбэр hанаатай, анда тэгшэхэн байгаабди.

Холо ойрын хүбүүд басагадаар ханилжа,

Хани барисаагаар омогорхон ябаабди.

Аюулта дайе дарахын түлөө

Арбан табан аха дүүнэржагсаа юм даа.

Алдар солыешни арьбадхахын түлөө

Алтан hүлдыешни дээрэ үргөө юм даа.

Эрхэ сүлөөтэ амгаланай түлөө

Эрэлхэг байhанаа харуулаа юм даа.

Эхэ ороноо суурхуулхын түлөө

Энгэрээ сэлижэ хүдэлөө юм даа.

Мүхэшэгүй зоригтой, мүнхэрhэн хүбүүдтээ

Мүнхэ гэрэлтэ зула бадараагаа юм даа.

Альгаа хабсаржа, наманшалан араднай

Алдар солыень дохин дурдаа юм даа.

Газар уhаяа буляалдажа хёмороогүй

Гамтайгаар хандажа хаанашье байгаабди.

Гүрэн түрэеэ муушалжа шоолоогүй

Гуримаа сахин, үнэн сэхэ ябаабди.

Даруу номхон хүбүүд басагадшни

Даалгаhан даабарииешни дүүргэжэл байгаа.

Дандаа томонууд завод фабрикашье

Дары тyргэн болзорто сагтаа ургаа.

Залуу үетэнэй харгы дардам байгаа

Золтой байгаа, зориhондоо хүрэхэ.

Хүгшэд үбгэднай хүндэтэй байгаа

Хэhэн ажалынь хэзээшье шалгарха.

Огторгойн одото замаар хүбүүдшни

Оньhото онгосоор дэлхэйгээ гороолно.

Орьёл хада, оёоргүй далай руушье

Олон нюуса-нөөсэ шэнжэлэн үзэнэ.

Алтан шаргал таряалан, адуу малнууд

Арад зонойш ажалай алтан баялиг.

Yе сагайнь гайхалта туйлалтанууд  

Yдэр бүриин үндэрхэн хэшэг.

Ажалаараа шалгарhан арад зоноймнай

Алтан одоор үбсүүниинь ялараа.

Эрэлхэг зоригтой баатарнуудаймнай

Энгэртэнь баhал ододууд толороо.

Арад зоной абарга хүсөөр hэргэhэн

Ажабайдал дахин бү hандарhай даа.

Бэрхэшээлтэ олон жэлнүүд дабагдаа hэн

Буудал буужа бү наярhай даа.

Олон арадта онсо одон шэнгиш

Отол гайхама жэшээ байгыш даа

Одо заяатайхан олон дүүнэртэйш

Орхин илгангүй отол хүтэлыш даа.

Эхэ эсэгэ – эрдэни Буряадни

Энэ дэлхэйн эльгэ зүрхэн шэнгиш.

Сагай хүлгөөнhөө сахина бултаниие

Сагаан сэдьхэл, сагаан буян хэшэгшни.

Бүхые тэбшэhэн нигүүлэсхы Буряадни

Буддын шажантай бурханай орон юм даа.

Аласай холо хараатай арадни

Анханай hайхан тэгшэ зантай юм даа.

Сагай хэдыдэшье, буряад арадайм

Сэдьхэлынь уужам, таладаал адли.

Замынь hүлдэтэй, энхэ заяатай

Зориhондоо хүрэхэ хэзээдэшье дабхин.

Бүргэдэй элидэг hайхан дайдада

Буряад таламнай халюуран долгилоо.

Бултанай дундахана буряад hүр hүлдэ

Бутаран hандараагүй, омог хододоо.

Хүндэ хүшэр жэлнүүдтэ даруулаагүй

Хатуу зоригтой, халуун зyрхэтэй юм даа.

Yhөө нэхэжэ, хэрүүл ама гаргаагүй

Yнэн худалые илгаад ябаа юм даа.

Алишье яhатан багтаа эндэмнай

Анда нүхэдүүд, абгайнар, ахайнар

Харшалжа хүниие байгаагүй зомнай

Хубаалдаа булшынгаа хахады hарбайн.

Дууhаша дундаршагүй юм даа Буряадни

Домогто түүхэнүүд нэмэжэл байха.

Ууган тэрэ холоhоо удхалhан галынь

Унтаршагүй юм даа бадаржал байха.

Нарата hайхан бууралхан орондом

Нангинхан шүтөөнүүд элбэгхэн юм даа.

Бурхадай толорон залардаг газарнууд

Буряадхан арадайм буянтайдал даа.

Yүдэеэ сэлин айлшадаа Улаан-Yдэ

Yреэл үгөөр уридаг мэндэшэлэн.

Сагаан эдеэгээр угтаhан мэтэ

Салгидадаг Байгалнай хэзээшье арюухан.

Булган малгай хиисхүүлhэн буряад хүбүүднай

Бултаниие гайхуулhан баатарнууд юм даа.

Хун шубуун мэтэ нугархай басагаднай

Холо ойгуур Буряадаа суурхуулаа юм даа.

Энэ юртэмсын эгээл эрхим хүнүүд

Эшэгы сагаан Буряадтам түрэдэг юм.

Эм домтой шэдитэ аршаан булагууд

Эльгэн дайдынь энгэр дээгүүр урдадаг юм.

Саяан, Бархан уула, Буха ноён баабай

Сагдаадал халхалаад эсэгэ мэтэ.

Холо ойгууршье hарабшалан байгаад

Хүбүүд басагадаа хамгаална ото.

Ууган тэрэ холын сэнхир уняар соо

Угайнгаа hүлдэ дээрэ үргэжэ ябаа.

Угсаата зонойнгоо урма хүндэ соо

Урдахи найдалаа ургалан баряа.

Эрдэни-зэндэмэни – элинсэгэйм орон

Энэ дэлхэйдэ энхэ заяатай байг.

Сэсэн мэргэн бодолтой буряад зон

Сагай хэдыдэшье сарюун замтай байг.

Хэзээдэшье суутай хангай Хэжэнгэм

Хүжын хангалаар анхилан hэбшээлнэш.

Тортоггүйхэн тэнгэридэш дэгдэхэдэм

Торгон талаяа урдам дэлгээнэш.

Баян-Сүмбэр байса гэнтэ ялалзаад

Бороо аадар адхажа сүршэн сасаа.

Номгохон тэнюун нютагым аршаандаад

Наранай дулаахан элшээр адислаа.

Отог ноён Шалсаана Буурал баабай

Отол маанадайнгаа орой дээрэш.

Холо ойрын харгы замда хабаатай

Хула моритоёо ходол ойромнайш.

Джарун Хашорай субарга толороод

Дүүрэн хэшэг, буян жаргал үршөөнэ.

Нангин шүтөөндөө наманшалан мүргөөд

Нараар досоомнай найдал мүндэлнэ.

Эрдэм бэлигтэй, ажалша бүхэриг

Эрын эрхим, үзүүр хүбүүдтэй юм даа.

Хаанашье ябахадаа хатад шэнгеэр

Хэжэнгын басагад харагдадаг юм даа.

«Баянхан Хэжэнгээ мартагшалгүйб» - гээд,

Басагад, хүбүүдшни жагсаалда дуулана.

Урдаhаа нэлбэрхэй Һэбхеэн тээhээ

«Ургы» хоорынь ургажал байна.

Гүн ехэ оронойнгоо гүнзэгы сооhоо

Гэрэлтэн нэрэшни гэнтэ гараа.

Абарга хүбүүншни алдар солоороо

Абажа дээшэнь гартаа үргөө.

Одоо иигээд лэ олохон хүбүүднай

Олимпиин абарганууд боложол байг.

Тоонто нютаг, түрэл Буряадайнгаа

Тугынь дээгүүр хиидхүүлжэл байг.

Хюлгэ дээрэ тулалдан hорилдохо

Хурдан ухаатай шатаршад ургаhай.

Мүнгэн годлиёо шэнхинэсэ харбаха

Мэргэн харбагшад тодорон шалгарhай.

«Пегас» хүлэгы ургадан жолоодоhон

Поэдүүд нютагтам гаражал байhай.

Аялга зугаа, наадаяа дэлгээhэн

«Арадай» артистнар олошорон ургаhай.

Yндэр ендэртэ Хэжэнгэ гаражал байг

Yлзы хэшэгтэй хүбүүд басагадаараа.

Одо заяаншни отол бадаржа байг

Олоной буян одоо байха бэзэ даа.

Шэдитэй hайхан аршаан булагууднай

Шэргэнгүй, сэбэрхэн зандаа бурьялhай.

Сэлмэг тэнгэридэ үнгын шубууднай

Сэдьхэл хүдэлгэн хододоо жэргэhэй.

Нютагаймнай шэмэг намаа ой модон

Найман хизаарта хододоо ногоорhой.

Нямняа сэсэг, бадма лёнхобо дахин

Намжаа дайдадамнай сулал ургаhай.

Бүхэриг зоноймнай ажалша гарнууд

Бултадаа ажалтай, туhатай байhай.

Буряад hайхан зангаараа хожомоо хүнүүд

Буянта арадайнгаа хүндые дэмжэhэй.

Yндэр нэрэеэ Хэжэнгэм нэрлүүлдэг

Yнинэй суутай нютаг юм даа.

Yнэн сэхэ, хүндэмyyшэ гэлсүүлдэг

Урданай hайхан зантай юм даа!

Булжамуурай жэргэдэг hайхан орондо

Буусахан нютагни харагдан байдаг.

Бусахал бyхэндэм Баатар Уулада

Булган малгайта дохин угтадаг.

Толормо уняар соо тоонтомни тобойн

Тудхалта Буурал Баабай дэнзэтэй.

Тунгахан ногоотой Тужа баабай –

Тарган тобир малнууднай хэшэгтэй.

Зарим нүхэдни нютагтаа түбхинөө

Заяанайнгаа жаргал эндээл олоо.

Айлшалан ошоходом хүлеэн угтаа

Абдараа уудалан аhан хүндэлөө.

Хонгор дулаахан зунайнгаа үглөөе

Хүхин нүхэдтэеэ нютагтаа угтааб.

Мартагдан байhан жэргэмэлэй дууе

Магад үлүү удаахан шагнааб.

Долоон үнгэ урдам сасараад

Дууша сэдьхэлни дэгдэжэл байгаа.

Дугы болоод, hолонго матараад,

Дүхэригтэ буугаад, Хандамаанар хатараа.

«Хүрыш даа, орыш даа» урижал байдаг

Хүнүүдынь хэзээш хүндэмүүшэ юм даа.

Баян хуби заяатай, hайхан нютаг –

Баатар гурбан эхирнүүд түрөө юм даа.

Yлүүхэн абьяастай шуранхан үхибүүд

«Yлзы жаргалдаа» хатардаг юм даа.

Аялга дуундаа булта дуратайханууд

Анханай дууша нютаг юм даа.

Аршаан булагтай Могсохон Тураасгай –

Ажалша нүхэдэйм габьяа эндэhээ.

Олон жэлнүүдэйнь ажалай габшагай

Ошотон нэгэтэ дахинаа бадарhай.

Халюуран байдаг хада гүбээдэ

Харин нэгэтэ таряалан надхаhай.

Улааха-Аралай hүн далай гэнтэ

Урданай сагтал билтаран халиhай.

Худан голоймнай эрьеые дахан

Хун сагаан хонин hүрэг хушуурhай.

Талын дунда туруутын табараан

Тунгахан hүни дуулдажал байhай.

Ойро холын сабшаланда дахинаа

Олон бухалнууд жагсаалда жэрылдэhэй.

Трактор, машинын аятай хүнхинөөн

Талаарнай дүүрэн хүгжэмтэн зэдэлhэй.

Соёлоймнай гэр-гуламта уряалжа,

Сонхонуудаараа яларан угтадаг hай.

Ехэ багагүй бултадаа сугларжа,

Ёохороо дүхэриглэн хатардаг hай.

Хүшэгэеэ ендэр дээрээ сэлижэ,

Хүгшэ залуугyй бүжэглэн наадаhай.

Бэшхүүр лимбэ, морин хуур ханхинажа,

Буряад дуунай аялга салгидаhай.

Жэлэй дүрбэн сагта нютагтам жэгдэ

Залуу айл бүлэнүүд нэмэжэл байhай.

Басагадай хурим, хүбүүдэй түрэ

Баяр жаргалаар наяран халиhай.

Жамын табисуураар нютагни хэзээдэ

Жэлhээ жэлдэ үнэржэн баяжаха.

Жаахан үхибүүд олошорон хододоо

Журамта hургуулида субажал байха.

Энэ наhандаа эрхимээр ябаха

Эхэ эсэгын hайхан буян гэхэ.

Сохомхон нютагаа үргэн дүнгэхэ

Суутайхан хүбүүд түрэхэл байха.

Хариин газарта түбхинэн жаргаха

Хатуухан зоригтой басагад байха.

Эхэ эсэгынгээ hургаал сахиха

Эрхим бэреэдүүд гүүлэхэл байха.

Баабай эжынгээ хэшэг бү алдаhай

Булагтал hайхан буряад хэлэеэ.

Буурахан сагайнгаа заншал бү мартаhай

Буянтай үйлэ хэрэг хэхэеэ.

Томожон ургаад, нэгэтэ эрьежэ,

Түшэг бүхэриг хүбүүд бусаха.

Тоонто нютагаа шэмэглэн hэргээжэ,

Түбхинэн эндээ налайхал байха!