Хүн ба тэрэнэй хэрэг

Наhанай далай хамта гаталха хуби заяан

Хүнэй ажабайдал гайхалтай hонин зүйл. Золтой хүн зол хубияа оложо, энэ наhандаа жаргаха гэжэ хэлсэхэ. Иимэ hайхан үйлэдэ хүртэhэн Дансаран Шагдарович Зинаида Жамьяновна Доржогутабайтан «уран бэлигтэнэй үлгы» гэгдэhэн Хөөрхэ нютагтаа таби гаран жэлэй саана түхеэрhэн буусадаа эбтэй эетэйхэн, аза жаргалтай ажаhуунад.

1957 ондо Хори нютагhаа түрэлэйдөө айлшаар бууhан уриханаар миhэрhэн сагаахан шарайтай Зинаида басаган шандааhа ехэтэй, жэбжэгэр, бүхэриг Дансаран хүбүүнэй сэдьхэл зyрхэндэ бүхөөр хадуугдажа, айл бүлэ болохо гэhэн мэдэрэлдэ абтагдаhан байха юм. Алтан дэлхэйн жама ёhоор аргагүй hайхан бүлэ боложо шадаа гээ hаа, алдуу болохогүй.

Зинаида Сагаанай гулбаагай үри hадаhадай hабагша татажа ябаhан зээ хүүхэн болоно. Тиихэдэ хайрата эсэгэнь баруун фронтдо яhаа хаяhан юм. Яhалашье юумэ үзэhэн басаган байгаа. Харин тэрэ үеэр Дансаран үнихэнэйл шүлэгэй жэгүүртэ хүлэгэй жолоо ургаланхай, элдэб сонинуудта зохеолнуудынь хэблэжэ эхилэнхэй хаhань, мүн сэрэгэй алба гаранхай багжагар, эрмэлзэл ехэтэй бүдүүн эрэ болоhон ябаа. Иимэ хоер уулзаха хубитай байгаа бшуу.

Хамтын ажалда хам ороод ябатараа, хyн зонhоо дулдыданги бэшэ ажалтай болохо зорилготойгоор Эрхүү хото ошожо, удаань киномеханик мэргэжэлтэй боложо нютагаа бусаба. Гэр бүлынгөө гал гуламта сахижа байhан залуу эзэн эхэнэр нүхэрэйнгөө хүсэл эрмэлзэл ехэтэ дэмжэhэн байгаа. Гартаа мэргэжэлтын саарhа барижа ороходонь, хэды ехээр баясаа hэм даа.

Уданшьегүй гэр бyлын ууган үри боложо, Дамдинсүрэн хүбүүн алтан дэлхэйдэ мүндэлжэ, аба эжынгээ баяр дээрэ баяр нэмэжэ ерээ hааб даа. Хойно хойноhоо Цыденжаб, Дарима, Дамба, Цыренжаб, Дэнсэма, Доржома, Дондог гаража, нэгэ мэдээгүйдөө үри хүүгэдээр үнэр баян бүлэ болошонхой байгаа. Yхибүүдэйнгээ өөдөө бордойлдоходо, Зинаида Жамьяновнашье нютагайнгаа Соелой байшанда нүхэрэйнгөө тулга боложо, киномеханигай туhалагшаар хүдэлжэ эхилhэн.

«Эрэ хүн зориhондоо» гэдэгтэл, Дансаран Шагдарович ниитын ажалда эдэбхитэй хабаадалсадаг hэн. Партиин эхин эмхиин секретаряар, Сомон зүблэлэй депутадаар, мүн нүхэдэй сүүдэй түрүүлэгшээр, сурбалжалагшаар – олониитын элдэб ажалай үүргэнүүдые түлөөлөө hэн. Тиихэдэ гэрэй ажал барагдаха бэшэ даа.

Наhанайнь найдамтайхан нүхэр Зинаида Жамьяновна нүхэрөө дэмжэжэ, зоригжуулжа шадаха аргатай hайхан буряад эхэнэрэй шэнжэ шарай түхөөhэн хүн. Хаанашье хани нүхэрэйнгөө албан хэрэгээр ошоболнь, саб сагаахан самсатай, галстуг, костюмынь үмдэхүүлээд, сэмсэгэр гоеор хубсалуулаад, арhан сүүмхынь барюулаад табижархиха. Зина абгайн айлшадые угтан абахыень хараа hаа, ехэдүүлжэш хэлэнэгүйб, hургаал боломоор юумэнүүдые борохон толгойдоо хабшуулмаар. «Сэсэн эхэнэр сэсэн үгөөрөө сэрэг хооллуулха аргатай» гэлсэдэг. Иимэл хүндэмүүшэ, урин налгай, хyхюу зугаатай хадань Зинаида Жамьяновнада зон онсо таталдадаг ёhотой. Бэе бэедээ тэдэ хоер ямар гайхалтай илдамаар хандадаг гээшэб!

Дансаран Шагдарович соёл гэгээрэлэй хүдэлмэриие хүдөө нютагуудта амжалтатайгаар дамжуулан дэлгэрүүлhэнэй түлөө CCCР-эй Соелой министерствын грамотаар, «СССР-эй кинематографиин эрхимлэгшэ», «Буряад республикын соёлой габьяата хүдэлмэрилэгшэ» гэhэн хүндэтэ нэрэ зэргэнүүдтэ хүртэнхэй юм. Тэрэнэй ехэ амжалтануудта Зинаида Жамьяновнагайш үүргэ биил даа. Эгээл түрүүлэн уран бүтээлнүүдыень шагнаха, зүбшэхэ золдо, шанга хиналта гаргаха зүйлнүүдтэ - хани нүхэрынь лэ хүртэдэг байгаа ёhотой.

Буряад ороноо магтан дуулаhан, юртэмсын нюусанууд, ажабайдалай орёо асуудалнууд, ажалша зон тухай удха түгэс шүлэгүүдhээ бүридэhэн табан номуудые хэблүүлээ: «Бугын дуунай үе», «Бодолнууд – ажабайдалай hудалнууд», «Рыхи», «Шантуурга», «2000-дахи зуун жэл». Олон тоото очеркнууд ба публицистическэ статьянуудай автор. 1994 онhоо «Россин Уран зохёолшодой холбооной гэшyyн».

Арад зондоо хүндэтэй, илангаяа залуу hүрэгөө хүмүүжүүлхэ хэрэгтэ аhан шадалаараа оролсодог поэт, журналист Дансаран Шагдарович Доржогутабайда «Арадай Хүндэ» гэhэн хүндэтэ нэрэ зэргэ 2003 ондо олгогдоhон байна.

Бүхы наhаараа Хөөрхэ тоонто нютагтаа ажаhуужа, найман үхибүүдые эрдэм номдо hургажа, ажабайдалай үргэн харгыда табиhан эбтэйхэн бүлэ мүнөө үедэ хореодhоо нааша аша зээнэртэй боложо, үхибүүдтээ туhалжа, баяр жаргалаарнь, амжалтаарнь хубаалдажа hуунад. Yхибүүд, бэринэр, хүрьгэд, аша зээнэрынь багшанарай, эмшэдэй, инженерэй болон бэшэшье мэргэжэлнүүдые шэлэнхэй амжалта түгэс ажалланад. Ууган хүбүүн Дамдинсүрэн эсэгынгээ бэлиг талаанай үршөөлдэ хүртэнхэй, шүлэгэй номой автор боложо тодоронхой, «Россин, Буряадай Эрхим багша» гэhэн конкурснуудта эрхимлэгшэ.

Далан таба наhанай хира гаталжа ябаhан Дансаран Шагдарович Зинаида Жамьяновна хоерые хараhан хүн үндэр наhатай гээд үгэ хүүр алдахагүйл даа. Салигар сарюун, гүйдэл дундаа. Нюур шарайнуудтань - жаргалай толон бадаранхай. Залуугайхидаал эмээхэй зөөлэн хандасатай, сэдьхэлэй уян хүбшэргэйдэл бэе бэедээ таталдаhан мэдэрэлтэй, хошон зугаа дэлгэнхэй хоер…