Хэжэнгын интернат-hургуулиин 50 жэлэй ойн баярта

«Энхэрэлээ зорюулһан, эрдэм номой харгыгаар»

Түрэл һургуулимнай

Түмэн  жэлдэ яларна,

Шэггүй хонгео мүнгэн хонхо

Шэхэндэмнай жэнгирнэ.

Гунгаа Чимитов.

Манай һургуули 1960 оной мартын 24-дэ Буряадай  АССР-эй Министерствын тогтоолоор байгуулагдаа. Нэн түрүүн найман жэлэй интернат-һургуули нээгдэжэ, хүршэ Загарайн, Хориин аймагуудһаа ба аймаг доторхи малшадай, олон үхибүүдтэй айлнуудай болон үншэн үхибүүдые суглуулха гэһэн тогтоол баталагдан зүбшөөгдэһэн юм.

Тэрэ гэһэнһээ хойшо тэбхэр табин жэл үнгэршэбэ. Һургуулимнай оло дахин ондо ондоо статустай болоһон. Хэр угһаа һургуулидамнай аргагүй ехэ дүй дүршэлтэй, нимгэн зөөлэн сэдьхэлтэй, тэсэбэритэй багшанар болон хүмүүжyyлэгшэд хүдэлөө гэжэ хэлээ һаа, алдуу болохогүй.

Түрүүшын директор Дымбилов Гыван Дымбилович аймаг дотороо мэдээжэ багша, олохон жэл соо ажаллаһан. Эдэ жэлнүүдэй хугасаа соо олон бэрхэ багшанар ажаллаа. Тэдэниие бултынь нэрлээшьегүй һаа, тоолоод үзэе:  Гунгаров В.Ш., Баяртуев Р.Г., Бальжиров Г.З., Баяртуев Д.Г., Дашанимаев В.Ц., Балданов А.Д., Шаракшинов С.С., Заятуев Ц.З., Дугаров Ц.Ц., Дашицыренов Д.Д., Доржиев Ж.Ц., Жигмитов Д.Д., Аздаев В.Ц.

Завучууд Бубнеева Н.П., Миронов Л.Х., Ванчикова Д.В., Цыренова Т.Ц., Баженова В.Б., Аюржанаева Д.Б., Золтоева Х.Д., Жамьянэ Х.М., Дарижапова И.Н., Оборова В.Б., Намдакова Г.Б., Мангатаева С.Ц., Абидуева Л.Н., Пордиева Б.Д., Сангадиева Ж.Г., Баендуева Л.Ц., Потапова И.И.

1960 оной намар интернат-һургуулиин нээгдэхэдэ, омог дорюун, согтой хүхюутэй, шуумар шамбай гушаад хүбүүд, басагад 3-дахи класста һуража эхилээ һэн. Урагшаа эрмэлзэлтэй, һайхан сэдьхэлтэй, ажалай дүршэлтэй, һуралсалда үнэн зүрхэнһөө дуратай хүмүүжүүлэгшэ, классна руководитель Дугаров Радна Нимаевич 3-дахи классһаа 8-дахи класс хүрэтэр абажа ябаһан. Эхин һургуулиинь багшанар Бабуева Антонида Батуевна, Лидия Осиповна болонод. Табадахи класста ороходонь, Радна Нимаевич түүхэ заадаг болоһон.

Хүрьһэтэ алтан дэлхэй дээрэ,

Хүхэ номин тэнгэри доро

Хүн болохо түрэһэн хуби

заяатай байһандаа үхибүүд омогорхон, багшынгаа хэлэһэн үгэнүүдые мүнөөшье болотор һанажа ябадаг. Һургуулидаа һайнаар һуража, багшанартаяа зүбөөр бэе бэеэ ойлголсон, өөһэдөөшье мэдээгүй байтарнь 1966 он боложо, һүүлшын хонхо жэнгиржэ, 8-дахи класс дүүргэжэ, гэр гэртээ тараа һэн.

Харин тэрэ гэһээр аяар 44 жэл үнгэрбэ. Олон янзын үйлэ хэрэгүүд хүнэй наһан соо болодог гээшэ ааб даа. Һургуулияа дүүргэжэ, эжы абадаа туһалжа, түрэл нютагтаа ажал хэжэ, дээдэ һургуулида һуража, эрдэм бэлигээ дээшэлyyлжэ, мэргэжэлтэй боложо, холо ойрын хото нютагуудаар хүдэлжэ, Эхэ ороноо хамгаалхаа сэрэгэй албанда ошожо, эхэ эсэгынгээ буянгаар инаг дурантай ушаран, айл аймаг болон жаргажа, эрдэмтэй хүбүүд, басагадтай боложо омогорхохо, абынгаа нэрые нэрлүүлжэ түрэл һайхан нютагтаа түбхинэхэ, урда хормойгоо аша зээнэртээ гэшхүүлжэ хүгшэрхэ наһандаа жаргаха.

Энэл даа! Хүнэй наһанай эрмэлзэн ошоһон зүргэ харгынууд.

«Алтан дэлхэйн жама еһоор

Ажабайдалай үргэн харгыда

Гал гуламтадаа гарбалаа үнэржүүлхэ

Гайхалтай аза талаантай байгаалта».

«Дууша сэдьхэл»

Дашама Доржиева.

Хүнэй наһанда ажал гээшэ удха шанартай үзэгдэл. Үнгэрһэн аяар 44 жэлнүүд соо Хэжэнгын интернат-һургуулиин  2-дохи  выпускынхид  ехэ  олон мэргэжэлнүүдые шудалһан.

Тэдэнь гэхэдэ: багшанар, артист, сэрэгэй алба хаагшад, бухгалтернууд, олзын хэрэг эрхилэгшэд, фермернүүд, жолоошод, элүүр энхые хамгаалагшад, инженернүүд, барилгашад, хүдөө ажахын мэргэжэлтэд болон бэшэшье ажалшад.

Манай һургуулиин 2-дохи выпускые дүүргэһэн  Буряад  Республикын  габьяата артист Ванданов Баатар Галсанович, «Дуулахаа түрэһэн заяатайдаа» түрэл  арадайнгаа  нэрэ  солые  суурхуулан ябаһан хүнүүдэй нэгэн болоно.

Чайковскиин  нэрэмжэтэ хүгжэмэй училищи 1975 ондо дүүргэһэн, саашадаа Свердловск хотын консерваторидо 2 жэл  соо һураһан. Нютагаа бусажа ерээд, Буряадай гүрэнэй филармониин солист боложо, Буряад орон соогуураа, Агын болон Усть-Ордын тойрогуудаар хэдэн олон удаа концерт-наада харуулжа ябалсаһан.

1979 оной намар Буряадай гүрэнэй оперо болон баледэй театрта хүдэлхэеэ уригдажа, тэрэ гэһээр, мүнөө болотор 30 жэлэй  туршада нилээд ехэ ажал хэһэн. «Садко», «Морской царь», «Волшебная лампа Аладдина», «Иван Грозный», «Пиковая дама», «Кармен», «Максимка», «Оптимистическая трагедия» болон олон тоото оперонуудые гое һайхан хоолойгоороо гүйсэдхэжэ, нилээд магтаалда хүртэһэн гээшэ.

Баатар Галсановичай Хэжэнгын дунда интернат-һургуулида һураха үеэр талаан бэлигтэй багшанар Ирина Санжимитыповна Мункина, Клара Цыденовна Николаева, Сампил Базарович Цыренов гэгшэд хyдэлдэг байһан. Багшанарайнгаа ударидалга доро «Гyнсэма», «Черное море мое», «Хүрин хээр» болон олон дуунуудые дуулажа һураһан юм.

1973, 1983, 1993 онуудта Москва, Свердловск, Ленинград хотонуудаар Буряадай литература болон искусствын декадануудта хабаадалсаһан.

1990 онһоо эхилжэ, Буряадай Республикын президентын зарлигаар Сагаан һарын һайндэр тэмдэглэгдэдэг боложо, ВАРК-ын президент байһан Б.Д. Баяртуевай найруулһан сценаринуудта хэдэн жэл соо, удаа дараалан гол рольнуудые гүйсэдхэдэг: Хулгана, Үхэр, Гахай гэхэ мэтэ.

Мүн республикын стадион дээрэ буряадуудай заншалта һур харбалгын һайндэртэ «Байгалай», «Сагаан Үбгэнэй», «Шалсаанын» дүрэнүүдые гүйсэдхэн наадаа һэн.

Гэсэриадада Гэсэрэй туг баряад, Яруунын Эгэтын-Адаг хүрэһэн, Ага нютагаар ябалсаһан.

Арадай үндэһэн соелой һэргэлгын ба эб найрамдал бэхижүүлгын хэрэгтэ ехэ оролдолго гаргаһанайнгаа түлөө Бүгэдэ Буряадай үндэһэн соелой эблэлһээ «Баярай тэмдэг» грамотаар шагнагдаһан.

1993 ондо артистнуудай дунда болоһон республикын түрүүшын  яряанай үгын жанрта хабаатай мүрысөөндэ лауреат боложо шалгараа.

 Баатар Галсанович шог егто рольнуудаа гүйсэдхэһөөр, олон тоото дуунуудаа дуулаһан зандаа.

Эсэгынгээ мэргэжэл үргэлжэлyyлжэ, оперо болон баледэй театрай ендэр дээрэ дууладаг боложо эхилһэн одхон Галсан хүбүүн ВСГАКИ-гай вокальна факультедэй 4-дэхи курсда һуража байна.

Ехэ хyбyyн Жаргалынь Москва хотодо ажаһууна. Гүрэнэй пожарна техникумдэ ахамад инженерээр ажаллана, нүхэрынь Немирович-Данченкын нэрэмжэтэ театрта юристээр хүдэлнэ. Залуу айл нэгэ хүбүүтэй болонхой.

Соелма басаганиинь Улаан-Үдэ хотодо «Управление транспорта и связи» гэһэн захиргаанда ахамад бухгалтераар ажаллана.

Хани нүхэр Галина Бальжировнань ехэ һайн зантай, ажалдаа бэрхээр хүдэлдэг хүнүүдэй нэгэн. Мүнөө Галина Бальжировна 3-дахи стоматологическа поликлиникэдэ ахамад бухгалтераар ажаллана. Үри хүүгэдээ үндылгэжэ, үргэн харгыда гаргажа, 61 наһаяа жаргалтайгаар угтажа, алдар суута дуушан болоһон Баатар Галсановичтанай гэр бүлэдэ, саашанхи ажабайдалдань элүүр энхые, һайн һайханиие хүсэе. Үшөөл олон аша гушанартай боложо, буянтай хэшэгтэй, үнэр баян һуухань болтогой.

Жэлэй алишье сагта жэгдэ һайханаар дурсагдадаг Ушхайта нютагһаа гарбалтай Цыдыпова Балма Дашиевна, мүнөө үедэ Монгол орондо Москвагай Плехановай нэрэмжэтэ институдта багшаар хүдэлнэ.

Һургуулияа дүүргээд, Новосибирск хотодо хүдөө ажахын институдта һуража, Улаан-Үдэеэ  бусажа ерэхэдээ, ЛВРЗ-дэ экономистаар хyдэлһэн.

Хожомынь технологическа университедтэ багшалһан. Эрдэмээ дээшэлүүлхэеэ саашаа һураха зуураа, «Буряадай эрдэм-шэнжэлэлгын институдта» ажаллаһан. Энэл институдта хүдэлжэ байхадаа, «Экономикын эрдэмэй кандидат» болоһон.

Аяар холо Монгол орондо багшалжа байһан Балма Дашиевнада ажалдань амжалта хүсэжэ, ажабайдалай үргэн замай бэлшэртэ элүүр энхэ, жаргалтай ябахыень хүсэе.

Ц. ЦЫДЫПОВА,

интернат-һургуулиин библиотекарь