Агуу нэрэдээ хүрэмэ ахатан

Һаял Агуу Аюржанаев Хэжэнгын комсомолой райкомой секретарь, зохёон байгуулхы али олон хэрэгүүдтэ нютагайнгаа залуушуулые зоригжуулан, ударидажа ябадаг бэлэй. Мүнөө болоходо, дала наhаяа шаханхай, теэд залуугайнгаа ошо зали огтошье алдаагүй, нютагтаа хүндэтэй зандаа ябадагынь өөрөөшье үзэhэнби, зонhоошье дууладагби.

Ушарынь, энэ хүмнай Хэжэнгэ соогоо, бүри Хори, Ярууна, Загарай гээд, хори-буряадуудай hуудаг бүхы нютагуудаар суурхадаг байhан багшанарай бүлын үри hадаhан болодог юм. Yбгэн баабайнь алдар суута Помпой багша, Аюржана Санжиев болоно. 1895 ондо Дээдэ-Yдын уезднэ училищиин 2-дохи класс дүүргэhэнэй hүүлээр тэрэнэй хүртэhэн шагнал, Остроградскиин «По белу свету» гэhэн ном, түрэлхидтэнь мүнөө хүрэтэр нангилан хадагалагдажа байдаг. Хожомынь Аюржана Санжиев эрдэмээ бүри арьбадхан, Октябриин хубисхалhаа холо урид багша боложо суурхаhан юм.

Помпой багшын хүбүүн Агван Аюржанаевич Аюржанаев 1929 ондо Бурпедтехникум дүүргээд, баhал багша болоhон намтартай. Дайнай yедэ, 1942 ондо, Агван Аюржанаевич Чисаанын хүсэд бэшэ дунда hургуулиин директор ябахадаа, Агуу гэжэ хүбүүтэй болоhон юм. Эжынь баhал наhаараа эхин классуудай багша ябаhан Анна дышиновна Жамбалова болоно. Удаань Анудара, Алдар, Арюухан гэжэ үхибүүдтэй болоhон байгаа. Агван Аюржанаевич Хэжэнгын аймагай арадай гэгээрэлэй таhагые даагшаар, Сталинай нэрэмжэтэ колхозой түрүүлэгшээр, соёлой таhагые даагшаар, Ородой-Адагай hургуулиин директорээр, hүүлдэнь буряад хэлэнэй багшаар Хэжэнгын дунда hургуулида ажаллаhан намтартай.

1958 оной сентябрь соо Агван Аюржанаев Буряадай соёлой министр Даша Жалсабоной захиралтаар Хэжэнгын аймагай соёлой таhагые даагшаар томилогдожо, хожомоо суурхаhан «Ургы» хоор байгуулhан габьяатай.

Тиин 1958 ондо 17-тойхон Агуу Аюржанаев энэ хоорой бүридэлдэ Москвада болоhон Буряадай литература болон искусствын хоёрдохи декадада хабаадаhан юм. 1960-аад онуудта сэрэгэй алба хэhэнэй hүүлээр Шэтын багшанарай институдта hураhан, Хэжэнгын интернат-hургуулиин хүмүүжүүлэгшээр хүдэлhэн, уданшьегүй Хэжэнгын комсомолой райкомой секретаряар hунгагдаhан байна.

Эгээл энэ үеэр Хэжэнгын хүгжэмэй hургуулида багшалжа ябаhан, эрхүүгэй Оhын аймагай Буряад-Енгүүд hууринhаа гарбалтай урин залуухан Светлана Дмитриевнатай гэрлэжэ, Эдик, Зориг гэжэ хоёр хүбүүyyдтэй болоhон байгаа.

1970-аад онуудай эхеэр Агуу Агбановичай аймагай соёлой таhагые ударидажа ябаха үедэ Хэжэнгын «Ургы» хоор республика соогоо ото түрүү hуури эзэлжэ, Эрхүү, Москва хүрэтэр ошоhон байха. Удаань Загаhатын үүлтэртэ хонин ажалай совхозой парткомой секретаряар хэдэн жэлэй туршада хүдэлhэн, Новосибирскын партийна дээдэ hургуулида hуража гараhан юм. 1980-яад онуудай хуушаар партиин Хэжэнгын райкомой нэгэдэхи секретаряар hунгагдажа, ударидахы шадабарияа улам баталhан намтартай. 1991 оной путчын hүүлээр Хэжэнгын аймагай захиргаанда хүтэлбэрилхы тушаалнуудта ажаллаhан, олзын хэрэг эрхилхэшье талаар шадалаа туршаад үзэhэн байха.

Хэдэн жэлэй урда тээ наhанайнгаа амаралтада гарабашье, Агуу Агбанович Светлана Дмитриевна нүхэртэеэ аймагай ажабайдалда болодог ниитын хэрэгүүдтэ оролсоод лэ, зоной түлөө ябадагаараа суурхаhан зангаараал гээшэ. Зориг хүбүүнэйнгээ мүнөө Сахалин дээрэ ажаллажа ябахада, үбгэн аба эжы хоёр басагадыень харууhалжа байдаг. Сарюнань байгша ондо БГУ-гай восточно факультедтэ оронхой, Аюнань hургуулида hуража ябана. Бүри hая «Ургы» хоорой 50 жэлэй ойн баяр гол түлэб Агуу Агбановичай эдэбхи үүсхэлээр дэбжэлтэ ехэтэйгээр болоhон гэжэ дуулагшаб. Светлана Дмитриевна нүхэрынь республикын соёлой габьяата хүдэлмэрилэгшын хүндэтэ нэрэ зэргэ зүүжэ ябадаг. Нютагайнгаа ахатанда Агуу нэрэеэ саашадаашье үндэр дээгүүр мандуулжа, гэр бүлэдөө, ашанараараа анбун жаргажа hуухыень хүсэнэб.

Бато-Доржо СОДНОМОВ.

(«Буряад yнэн-Дyхэриг»).